DOST MEKTUPLARI ~ James Baldwin / Engin Cezzar

Çeviren: Seçkin Selvi
Kapak Tasarımı: Nahide Dikel
Yayınevi: YKY
Yayın Yılı: 1.Basım / İstanbul, Kasım 2007
Sayfa Sayısı: 160

ARKA KAPAK:

James Baldwin'le Engin Cezzar, Baldwin'in ikinci kitabı Giovanni'nin Odası'nın yayımlanmasından bir yıl sonra, 1957'de New York'ta tanıştılar. Baldwin romanı Cezzar'la birlikte oyunlaştırdı ve başrol için de onu önerdi. Giovanni'nin Odası hiçbir zaman sahnelenemedi ama Baldwin'in otuz yıl sonraki ölümüne kadar sürdü.

Jimmy itilip kakılmış, bir beyazla gerçekten dost olunabileceğine dair inancı kalmamış, karşısındakine güvensiz yaşayan biriydi. Dostluğu tanımlayamıyordu. Bir gün içimden geldi ve şöyle dedim: "Yeni dost edinmek zor iş. Tam oldu zannedersin, olmayıverir. Sana bir teklifim var. Arkadaş nedir bilmiyor olabilirsin belki ama kardeş nedir biliyorsun. Bir sürü kardeşin var. Gel, biz de kan kardeşi olalım. Sen Afrikalısın. Ne kadar ciddi olduğumu anlayabilirsin. Kardeş olalım da bu gün nasıl birlikte hareket ediyorsak, hayat boyu birbirimize destek olalım..." "Peki" dedi. Kestim kollarımızı, sürttük birbirimize. Kardeş oluverdik.

• Ayrıca oyun yazmak, iğne oyası -ya da ona benzer bir şey yapmaya benzer; gerektiği anda kullanabilmek için bir milyon şeyin akılda tutulması, işlenmesi, sunulması gerekir; tam üç kez bu oyunun sonuna geldim, üçünde de varılması gereken sonu hazırlamamış olduğumu gördüm. (sf.28)
• Hem yaşayıp hem çalışmak sorununu çözemedim. İnsanın ikisini de yapması gerektiği kesin; ama aralarında savaş var gibi görünüyor ve tükenmek çok gerçek bir şey, dahası en şaşırtıcı biçimlerde ortaya çıkabiliyor. (sf.41)
• İşin kötüsü, korkarım (itibarımın değil) ruhumun o ölmez yanını, o serüven tutkusunu, bilinmeyeni ve imkânsızı göze alma cesaretini yitiriyorum. Tam tersine, bakıyorum da herhangi bir olayda (konu ne olursa olsun) ince eleyip sık dokuyorum, artısını, eksisini, riskini, tehlikesini tartıp duruyorum. Düşünce mekanizması bir kez bu kıyaslama yoluna saptı mı, ya hepten yüreksiz ya da gereğinden fazla gözüpek oluyorsun. Her iki şıkta da sonuç hep aynı durağanlık, hep aynı hareketsizlik. (sf.48)
• Bahse girerim ki gereken tek şey deniz havasıymış.Ne de olsa Hudson Nehri okyanısa dökülüyor ve sen denizle barışık oldun mu, deniz sana bütün hikâyeyi anlatır. (sf.64)
• Benimle alışverişi kesme kararı vermene neden olacak bir şey mi söyledim, yanlış bir şey mi yaptım diye kendi kendimi yemeye başlamıştım. Bir kez böyle düşünmeye başladın mı, insanların seninle ne diye dost olacağını aklın almaz oluyor. (sf.71)
• İnsanın beyninin kafatasının içinde kendi ekseninde döndüğünü hissettiği anlardan biri. İki arada bir derede kalınca içinden geleni yapacaksın. Gerçekten istediğin şeyi biliyorsan ne söz, ne prensip kalmalı. (sf.75)
• Çalışmak harika bir avutucudur; insanlardan nefret etmeyi sürdürecek kadar boş zaman bırakmaz. (sf.80)
• J'avait reculer pour mieux sauter - Önce dibe çökeceksin ki iyi sıçrayasın. (sf.83)
• Boktan herifin tekiyim, ama seni seviyorsam seviyorum demektir, işte bu kadar. (sf.86)
• Söz vermenin pek çok yolu var -sözcüklerle, bakışlarla, beden diliyle söz verebilirsin- ben de yerine getiremeyeceğim sözler vermek istemiyorum artık. (sf.112)
• Seni müthiş özlüyorum. Bir an geliyor ki, neredeyse aklımı yitirecek gibi oluyorum. Ama galiba insan gerçekten aklını yitirmek zorunda kalıncaya kadar çıldırmıyor. (sf.124)
• Oysa şimdi Berford yüzünden İstanbul'dan ayrılamam; hem boyuna şehri terk etmek demek, sonunda bu berbat dünyayı terk edeceksin demektir. Bu dünyayı nasıl olsa terk edeceğimi biliyorum, ama buradan insan soyu denilen bir korkaklar sürüsü tarafından kovalanmama da izin vermeyeceğim. (sf.125/126) 
• Aşkın -iki kez- hüsranla sonuçlandığını görmek ve dünyanın aşkı nasıl yok ettiğini ya da bir babanın kendi oğlunu yok etmeye nasıl istekli olduğunu görmek, "ödeşmeyi" gerektiren bir duygu yaratır. Bu noktaya gelenler ya aziz olurlar, ya zorba ya da şair. (sf.141)

Bundan Sonrası Ateş -James Baldwin

Zindanım Sarsıldı'dan; 

• Eh,o öldü,seni hiç görmedi ve berbat bir hayatı oldu;ölümünden çok daha önce yenilmişti,çünkü en derinlerde bir yerde,beyaz adamın kendisi hakkında söylediklerine gerçekten inanmıştı.
• Bu kadar eskiden tanıdığın biri oldu mu hiç,bilmiyorum;birini bu kadar uzun süre,önce bebek,sonra çocuk,sonra bir erkek olarak sevdiğinde zaman,insan olmanın acısı ve emeğe karşı tuhaf bir bakış açısı kazanıyorsun.
• Yıkım ve ölüm söz konusu olduğunda bir insan sert ve filozofça davranabilir,hatta davranmak için çaba göstermelidir,insan insan olalı,insanlığın çoğunun en iyi başardığı iş budur zaten.
• Suçu oluşturan masumiyettir.
• Harekete geçmek adanmışlık ister,adanmışlıksa tehlikede olmak demektir.
• Evrendeki her değişim,bir bireyin kendi zannettiği gerçekliğine karşı öylesine derinden bir tehdittir ki,bu nedenle dehşet vericidir.

Çarmıhta'dan; 

• Bu yüzden,daha uygun bir dille söylemek gerekirse,on dört yaşımdayken,yaşamımda ilk kez korkmaya;hem içimdeki hem dışımdaki kötülükten korkmaya başladım.
• Ama bulvardaki fahişe,pezevenk ve haraççılar,bir anda  kişisel bir tehdit haline gelmişti benim için.Daha önce onlardan biri olabileceğim hiç aklıma gelmezdi ama artık bizleri oluşturan koşulların aynı koşullar olduğunun ayırdındaydım.
• Çünkü günahın bedeli her yerde görülüyordu (...)
• Bir suçlu olmamak için geçerli hiçbir neden ya da prensip bulamıyordum kesinlikle ve bu eksiklik için suçlanacak olan benim yoksul,Tanrı korkusuyla yaşayan anne-babam değil toplumdu.
• Beyaz bir çocuğun yapabileceği her şeyi benim de yapabileceğime gerçekten inandığımı ve bunu kanıtlamaya hazır olduğumu anladığında  babamın sesinde duyduğum  korkunun mesela,içimizden biri hastalandığında,merdivenlerden yuvarlandığında ya da evden fazla uzaklaştığında duyduğum diğer korkuyla hiçbir ilgisi yoktu.
• Bir çocuk,Tanrıya şükürler olsun ki,gücün ne denli engin ve merhametsiz bir doğası olduğunu,insanların birbirine nasıl da inanılmaz bir zulüm uygulamakta olduğunu bilemez.
• Kendinizi bir korkuya karşı savunmak,gün gelip onun tarafından ele geçirilmenizi garantilemekten başka bir şey değildir;korkularla yüzleşmek gerekir.
• Çok geçmeden,farkında bile olmaksızın,bütün olmaya dair bütün umudunuzdan vazgeçersiniz.
• Demek istediğim gerçekte kilisede sevginin kırıntısı bile olmadığıydı.Bu yalnızca her şeyden ve kendinden nefret etmekle umutsuzluğun üstüne geçirilmiş bir maskeydi.
• Kendine güvenmeyen birinin gerçeklikle ilgili hiç bir ölçütü olamaz -çünkü bu ölçüt yalnızca kendisi olabilir.Böyle bir kişi kendisi ile gerçeklik arasına tavırlardan oluşan bir labirent koyar.
• Eğer Tanrı kavramının bir geçerliği ya da yararı varsa,bu ancak bizi daha büyük,daha özgür ve daha sevgi dolu kılacak olmasıdır.Tanrı bunu yapamıyorsa,O'ndan kurtulmamızın zamanı gelmiş demektir.
• Biz insanların elinde artık kendimizi yok etme gücü var;başarabildiğimiz tek şey özet olarak bu gibi görünüyor.Tanrı'nın adına çıktığımız yolculukta vardığımız yer burası.
•  Tamamıyla düşman ve,doğası gereği,sizi yok etmeye kararlı görünen -geçmişte çoğunuzu yok etmiş olan ve her gün çoğunuzu yok etmeye devam eden- bir toplumda,sahte bir yarayı gerçeğinden ayırt edebilmek imkânsız hale gelmeye başlar.Bu ayrımı yapmaya çabalamaktan çok geçmeden vazgeçersiniz ve,işin kötüsü,bunu yaptığınızı fark etmezsiniz bile.
• "Sevdiğim ve beni seven birkaç kişi vardı ve bunlardan bazıları beyazdı,sevgi renkten daha önemli değil miydi?"
• Bir toplumdaki en tehlikeli kişi kaybedecek hiçbir şeyi olmayandır.
• İnsanlar hep kendilerini kişisel sorumluluktan kurtaracak,sevgiyle ilgisi olmayan bir prensibe bağlanarak bir araya geliyorlar sanki.
• Geçmişini -tarihini- kabullenmek,onun içinde boğulmakla aynı şey değildir;onu ne şekilde kullanabileceğini öğrenmektir.
• Bir ırkın yüceltilmesi ve buna bağlı olarak bir diğerinin -ya da diğerlerinin- aşağılanması her zaman için bir cinayet reçetesi olmuştur ve olmaya devam edecektir.
• Şu çok basit ve galiba kavranması çok güç olan bir gerçek:Başkalarını aşağılayan insan kendini aşağılar.